Dış Ticaret Politikası ve Vergiler
Afganistan, kara ile çevrili bir ülke olması ve son yıllarda yaşanan siyasi dönüşüm nedeniyle dış ticaret politikasında bölgesel iş birliklerine ve sınır ticaretine dayalı bir model izlemektedir. Uluslararası yaptırımlar, finansal sistemdeki kısıtlar ve bankacılık erişim sorunları dış ticaret politikasını doğrudan etkilemektedir.
1️⃣ Afganistan’ın Dış Ticaret Politikası
Afganistan’ın dış ticaret politikası temel olarak şu hedeflere dayanmaktadır:
-
Gümrük gelirlerini artırmak
-
Bölgesel ticareti teşvik etmek
-
Transit ülke konumunu güçlendirmek
-
Yerel üretimi korumak
2021 sonrası dönemde Afganistan, ticari izolasyonu azaltmak amacıyla özellikle komşu ülkelerle ekonomik ilişkileri sürdürmeye öncelik vermiştir.
Başlıca ticaret ortakları:
-
Pakistan
-
İran
-
Çin
-
Özbekistan
Afganistan Dünya Ticaret Örgütü’ne (WTO) 2016 yılında katılmıştır; ancak mevcut siyasi durum uluslararası ticaret entegrasyonunu sınırlamaktadır.
2️⃣ Gümrük Sistemi ve Uygulamalar
Afganistan’da dış ticaret işlemleri büyük ölçüde kara sınır kapıları üzerinden yürütülmektedir. Gümrük sistemi gelir odaklıdır ve devlet bütçesinde önemli yer tutar.
Gümrük uygulamalarında:
-
Ürün bazlı tarife oranları
-
Sınırda nakit ödeme sistemi
-
Fiziki kontrol ve belge denetimi
yaygındır.
Elektronik gümrük altyapısı gelişme aşamasındadır. Ancak dijitalleşme sınırlıdır ve işlemler zaman zaman manuel yürütülmektedir.
3️⃣ İthalat Vergileri ve Gümrük Tarifeleri
Afganistan’da ithalat vergileri ürün grubuna göre değişmektedir.
Genel olarak:
-
Temel gıda ürünlerinde düşük vergi oranları
-
Lüks tüketim mallarında yüksek vergi oranları
-
Sanayi makinelerinde orta düzey vergi
Uygulanan vergi türleri:
-
Gümrük Vergisi
-
İşlem Harçları
-
Belediye vergileri (yerel uygulamalar)
Vergi oranları ürünün HS koduna göre belirlenmektedir. Ortalama ithalat vergisi oranı %5 ila %20 arasında değişebilmektedir.
4️⃣ İhracat Vergileri ve Teşvikler
Afganistan ihracatı teşvik etmeye yönelik nispeten esnek bir vergi politikası uygulamaktadır.
Genellikle:
-
Tarım ürünlerinde düşük ihracat vergisi
-
El sanatları ve halı ihracatında kolaylık
-
Maden ürünlerinde özel düzenlemeler
Bazı dönemlerde kömür ve stratejik maden ihracatına yönelik özel vergi düzenlemeleri uygulanabilmektedir.
Hükümet, döviz girişini artırmak için ihracatı desteklemeyi amaçlamaktadır.
5️⃣ Kurumlar Vergisi ve Ticari Vergilendirme
Afganistan’da ticari faaliyet gösteren firmalar için:
-
Kurumlar vergisi oranı genellikle %20 civarındadır
-
Küçük işletmeler için sabit vergi uygulamaları görülebilir
-
Gelir vergisi ve ticaret lisans ücretleri uygulanır
Vergi tahsilatı çoğunlukla yerel vergi idareleri aracılığıyla yürütülmektedir.
Yabancı yatırımcılar açısından bankacılık ve para transferi sınırlamaları önemli bir faktördür.
6️⃣ Serbest Ticaret Anlaşmaları ve Bölgesel İş Birlikleri
Afganistan, özellikle komşu ülkelerle transit ticaret anlaşmaları yapmıştır. Pakistan ile transit ticaret anlaşmaları, İran ile enerji ve sınır ticareti düzenlemeleri mevcuttur.
Orta Asya ülkeleriyle enerji ticareti ve lojistik iş birlikleri devam etmektedir.
Ancak uluslararası yaptırımlar ve siyasi durum, geniş kapsamlı serbest ticaret anlaşmalarını sınırlamaktadır.
7️⃣ Riskler ve B2B Firmalar İçin Öneriler
Riskler:
-
Uluslararası yaptırımlar
-
Bankacılık sistemine erişim zorlukları
-
Politik belirsizlik
-
Vergi uygulamalarında yerel farklılıklar
Öneriler:
-
Yerel distribütör ile çalışma
-
Peşin ödeme veya güvenli ödeme yöntemleri
-
Sınır ticareti deneyimi olan lojistik firmalarıyla iş birliği
-
Güncel gümrük tarifelerinin kontrol edilmesi
