Genel Ekonomik Durum
1️⃣ Afganistan Ekonomisinin Genel Görünümü
Afganistan ekonomisi büyük ölçüde:
-
Tarım
-
Küçük ölçekli ticaret
-
Madencilik (potansiyel)
-
Dış yardımlar
üzerine kuruludur.
2021 sonrası dönemde uluslararası finans sistemine erişim kısıtlanmış, bu da bankacılık ve kamu finansmanında daralmaya yol açmıştır. Buna rağmen son yıllarda:
-
Yerel para birimi istikrarı görece korunmuş
-
Sınır ticareti artmış
-
Bölgesel ticaret ortaklarıyla (özellikle Pakistan, İran ve Orta Asya ülkeleriyle) ticaret hacmi gelişme göstermiştir.
Afganistan düşük gelirli ekonomiler arasında yer almakta olup kişi başı milli gelir bölge ortalamasının altındadır.
2️⃣ Temel Makroekonomik Göstergeler
Afganistan’da ekonomi büyük ölçüde kayıt dışıdır. Bankacılık sistemi sınırlı çalışmakta, nakit dolaşımı yaygındır.
Başlıca göstergeler:
-
Düşük GSYİH seviyesi
-
Yüksek işsizlik oranı
-
Yüksek enflasyon dönemsel dalgalanmalar
-
Dış yardımlara bağımlılık
Ancak son dönemde sınır ticaret gelirleri ve gümrük tahsilatlarında artış gözlenmiştir.
3️⃣ Tarım Sektörü: Ekonominin Belkemiği
Afganistan ekonomisinin yaklaşık %20–25’i tarıma dayanmaktadır. Nüfusun önemli kısmı kırsal bölgelerde yaşamaktadır.
Başlıca tarım ürünleri:
-
Buğday
-
Mısır
-
Pirinç
-
Meyve (özellikle nar, üzüm, kayısı)
-
Safran
Afgan safranı uluslararası pazarda kaliteli ürün olarak kabul edilmektedir.
Sulama altyapısının geliştirilmesi ve modern tarım tekniklerinin uygulanması durumunda büyük verim artışı potansiyeli bulunmaktadır.
4️⃣ Madencilik ve Doğal Kaynaklar
Hindu Kush bölgesi başta olmak üzere ülke genelinde önemli yer altı kaynakları bulunmaktadır.
Tahmini rezervler:
-
Bakır
-
Demir
-
Altın
-
Lityum
-
Nadir toprak elementleri
Uluslararası raporlara göre Afganistan’ın maden rezervleri trilyon dolar seviyesinde potansiyele sahiptir. Ancak yatırım, güvenlik ve altyapı eksikliği nedeniyle bu kaynakların büyük bölümü henüz çıkarılmamıştır.
Madencilik sektörü, uzun vadede Afganistan ekonomisinin dönüşüm noktası olabilir.
5️⃣ Dış Ticaret ve Bölgesel Ortaklıklar
Pakistan ve İran, Afganistan’ın en önemli ticaret ortaklarıdır. Ayrıca Orta Asya ülkeleri ile enerji ve transit ticaret gelişmektedir.
Başlıca ihracat ürünleri:
-
Kuru meyve
-
Halı
-
Safran
-
Kömür
-
Tarım ürünleri
Başlıca ithalat kalemleri:
-
Petrol ürünleri
-
Makine
-
Elektrik
-
Gıda ürünleri
Afganistan, kara ile çevrili bir ülke olduğundan liman erişimi komşu ülkeler üzerinden sağlanmaktadır.
6️⃣ Bankacılık ve Finans Sistemi
2021 sonrası dönemde Afganistan bankacılık sistemi ciddi likidite sorunları yaşamıştır. Uluslararası finansal yaptırımlar ve rezerv dondurmaları ekonomik faaliyetleri sınırlamıştır.
Nakit ekonomisi yaygındır. Dijital bankacılık ve finansal kapsayıcılık henüz gelişme aşamasındadır.
7️⃣ Yatırım Fırsatları ve Riskler
Fırsatlar:
-
Zengin maden rezervleri
-
Tarım ve gıda işleme
-
Bölgesel transit ticaret
-
Yenilenebilir enerji potansiyeli
Riskler:
-
Politik belirsizlik
-
Uluslararası yaptırımlar
-
Finansal sistem zayıflığı
-
Altyapı eksikliği
Uzun vadeli yatırımcılar için risk–getiri dengesi yüksek bir pazar olarak değerlendirilmektedir.
8️⃣ TradeyGuide Stratejik Değerlendirme
Afganistan pazarı:
-
Tarım ve gıda ticareti
-
İnşaat malzemeleri
-
Enerji ekipmanları
-
Madencilik makineleri
-
Tekstil ve temel tüketim malları
alanlarında B2B ticaret potansiyeli taşımaktadır.
Özellikle sınır ticareti yapan firmalar ve bölgesel distribütörler için fırsatlar bulunmaktadır.
